Ali Ziad Ali, Stratejik ve uluslararası ilişkiler uzmanı.

2016 yılı başında Kanada Başbakanı Justin Trudeau “Ortadoğu Stratejisini” açıkladı. Strateji bölge ve özellikle Irak’ta Kanada’nın çıkarlarını arttırmaya odaklanıyor. Kanada’nın stratejisi güvenlik ve gelişim yönlerine odaklanmakla birlikte, bu vesileyle bölgedeki stratejik çıkarlarını güçlendirmek amacıyla güvenlik, istikrar, insani yardım ve gelişmeye yardımcı olması için 2 milyon dolardan fazla harcama yapmayı planlıyor.

Kanada,  Irak hükümetinin toplum huzurunu sağlama, kapsamlı-etkili yönetim ve ekonomik büyümeyi teşvik, istikrarı yeniden getirmeye dair çabalarını destekliyor. 2016-2019 arasındaki dönemde Kanada fonlu Irak projelerinin miktarı takriben 240 milyon dolardır. Bunların 170 milyon doları insani yardım, 38 milyon doları kalkınma ve 24 milyon doları ise Irak’ta güvenlik ve istikrarı desteklemek için sağlanmış yardımdır. Irak’ın Kanada için önemi Irak’a güvenlik, ekonomik, kültürel alanlarda desteklemek için verilen taahhütlerinden açıkça anlaşılmaktadır. Bu strateji Kanada’nın bölge sorunlarını ve etkisini bölgede genişletmesi için insiyatifi daha fazla ele almasının sonucudur. Bölgedeki stratejik dinamizmin ve geniş petrol kaynaklarının yanı sıra ideolojik önemin farkına varan Kanada farklı bir yol izlemeye başlamıştır.

Bölgedeki stratejik çatışmaların yükselmesine karşılık olarak Kanada buradaki güvenlik çıkarlarını yoğunlaştırarak IŞİD’e karşı uluslararası koalisyona dâhil oldu. Ulusal güvenlik konseptini gerçekçi Orta Doğu politikalarıyla bütünleştirerek genişleten Kanada, terörizmin IŞİD ve diğer hallerdeki terör örgütleriyle ortaya çıkması sonucu stratejisini değiştirdi. Özellikle pek çok Kanada vatandaşının IŞİD’e katılması sonucunda, IŞİD Kanada ulusal güvenliği için stratejik bir tehlike haline dönüştü. Kanada bu strateji vasıtasıyla Irak’ı öncelikleri arasına aldı. Bu strateji aşağıdaki maddelerin etrafında merkezlenmiştir:

  1. Güvenlik ve Terörle Mücadele Meseleleri:

Bu stratejiyi uygulamak için Kanada askeri yardımlarına ağırlık vererek Irak’ın terörle mücadelesine destek verdi. IŞİD’e karşı uluslararası koalisyona lojistik desteğin tedarik edilmesi, hava desteği, yakıt ikmali ve gözetleme faaliyetlerine destek verilmesi şeklinde katılan Kanada, Irak hükümetini de eğitim, askeri taktiler alanlarında ve bilhassa özel kuvvetler eğitimi vererek desteklemiştir. Kanada hala Irak’a terörle mücadele operasyonlarına taktik ve istihbarat verileri ile yardımcı olmaktadır. Bir kısım taktiksel ekipler, Irak güvenlik güçlerine terörle mücadele konusunda destek olurken biyolojik, kimyasal, radyolojik ve nükleer güvenlik konularında da destek devam ediyor.

  1. Mülteciler ve Yerinden Edilmiş İnsanlar:

Kanada mülteciler ve yerinden edilmiş insanlarla ilgili meselelerde de kendi insani yardım politikasının bir parçası olarak gerekli araçları sağlayarak yardım ediyor. Ayrıca Irak içinde yerinden edilmiş kötü durumdaki insanlara dikkat çekerek onlara sağlık, eğitim ve gıda yardımı temin ediyor. Kanada ayrıca Suriye, Ürdün, Lübnan ve Türkiye’de yaşayan Iraklıların yeniden Irak’a yerleştirilmesi için Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği Ofisi vasıtasıyla da yardım etmeye çalışıyor. 2016 yılından itibaren 23000 Iraklı mülteci Kanada’ya yerleşmek için Orta Doğu’yu terk etti.

  1. Sivil Toplum Örgütü Meseleleri:

Kanada insan hakları organizasyonlarını, özellikle kadın hakları ve dini azınlık konularıyla ilgili olanları yetkilendirerek bunlara yardım edip cesaretlendirmede büyük bir rol sahibidir. Kanada dünyada Iraklı azınlıklara yardım etme konusunda çalışan ve insani yardım organizasyonlarını destekleyen ülkelerden en başta gelenidir. Özellikle yerinden edilmiş ve IŞİD’in bölgesini çok fazla etkilemesi sonucunda olumsuz sonuçlar yaşayan azınlıklara yardım eden birçok organizasyona destek sağlamıştır.

  1. Kalkınma ve Gıda Güvenliği Meseleleri:

Kanada bölgedeki gıda güvenliği ve gıda gelişim teşebbüslerine destek sağlamıştır. Askeri operasyonlar ve yerinden edildiği için sıkıntıda olanlara mülteci kamplarında bol miktarda gıda yardımı sağlamıştır. Genç insanlar için iş olanaklarını geliştirmek için de bazı girişimleri desteklemeye katılmıştır. Küçük projeler ve gençlerin yetenek ve kapasitelerini geliştirmek için de yardım ve teşvikler sağlamıştır. Kanada demokratik uygulamaları destekledi ve demokratik kurumlara yardım etmede bu kurumları güçlendirmede büyük katkı sağladı. Bu amaçla demokratik değerleri yükseltecek sivil toplum örgütlerine yardımlar verdi.

  1. Ticaret ve Ekonomik Reform Meselesi:

Kanada bir kısım ekonomik hükümet reformları üzerine çalışan kurumu destekliyor ve bazı Iraklı özel sektör girişimcilerine yardım ediyor. Ayrıca karşılıklı yatırımları ve ticaret için yapılan harcamaları arttırarak altyapı, farmasotik, otomotiv gibi ürünlerini pazarlayarak ekonomik olarak genişliyor. İki ülke arasındaki ticaret hacmi şuan 200 milyon dolar civarındadır.

Kanada ayrıca Irakla bazı stratejik sektörlerdeki birlikteliğini de arttırmaya çalışıyor. Bu sektörleri sıralayacak olursak:

  1. Petrol ve Petrol Ürünleri:

Kanada Irakla stratejik enerji alanında ve özellikle petrol sektöründe ticaret ortağı olmayı arzuluyor. Irak ve Kanada daha çok Kanadalı yatırımcıyı enerji sektörünün araştırılması ve rafinaj için bölgeye çekmeye çalışıyor. Nihayetinde bu ülke en azından kısa süreçte Irak’tan Kanada’ya olan ihracatın oranının artmasını hedefliyor.

  1. Altyapı:

Kanada, Irak’ın stratejik altyapısının yeniden yapılandırılması yatırımlarının artmasını arzu etmektedir. Özellikle IŞİD’in askeri operasyonlarından etkilenen bölgelerin yeniden yapılandırılmasında önde gelen ülkelerden olmak istiyor.

  1. Eğitim ve Akademik Burslar:

Kanada,  yüksek eğitim de gıpta edilen bir ülkedir; zira pek çok sayıda mükemmel akademik enstitü ve üniversiteye sahip. Bu sebepten dolayı iki tarafta akademik alanda işbirliğini arttırmak ve Iraklı-Kanadalı Üniversitelerde karşılıklı programlar uygulamayı arzulayıp hükümet burslarından Iraklı öğrencilerin almasını da istiyor.

  1. Bankacılık ve Finans:

Kanada bölgedeki gelişmeler için Irak’a stratejik bir partner olarak güveniyor. Deauville Ortaklığınca ayarlanmış Dünya Bankası tarafından idare edilen Orta Doğu Fon Geçişlerinde de yardım sağlıyor ve Irak’a finansal yatırımların artmasını arzuluyor. Kanada Irak’ın altyapı projelerinin finanse edilmesindeki rolünü arttırmayı istiyor ve finansal işbirliğini arttırmak için Irak’ta bankaların açılmasını hızlandırarak finansal gelişim stratejisi için çalışıyor. Bu durum iki tarafa da bankacılığı geliştirmek için stratejik fırsat sağlayacaktır. Kanada hükümeti dikkate değer bir açıklama yaparak Irak’a 200 milyon dolar borç verme niyetini bildirdi. Ayrıca ülkeyi istikrarlı hale getirme çabasının uluslararası bir parçası olarak 400 milyon dolar değerinde insani yardım vererek ülkenin istikrarı için yardım tahsis etti.

Sonuç olarak şöyle söylenebilir: Irak, Kanada’nın Orta Doğu politikasında önemli bir yer tutuyor. Özellikle IŞİD ve benzer formlarda artan terörizm küresel ve bölgesel güvenliğe önemli şekilde etkilere yol açıyor. Kanada Irak’taki güvenlik ve gelişim alanlarında rolünü arttırırken her iki taraf da stratejik işbirliği düzeylerini arttırma konusunda istekli. Irak Kanada’nın ülkedeki altyapı, finansal yatırımlar ve güvenlik alanlarındaki yatırımlarının artarak devam ettiğini görmek istiyor.